Η Ελλάδα κινείται συντονισμένα για να περιορίσει την τουρκική εμπλοκή στον υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκό αμυντικό τομέα, παρεμβαίνοντας ενεργά στη διαδικασία οριστικοποίησης των κανόνων για τη συμμετοχή τρίτων χωρών στην Ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανία. Το Υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη δώσει εντολή στους πρέσβεις σε κράτη-μέλη της ΕΕ να θέσουν επισήμως το ζήτημα στις αρμόδιες εθνικές αρχές – δηλαδή στα Υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας – τονίζοντας πως η Ελλάδα έχει επιδείξει επαρκή ευελιξία και πλέον αναμένει την έμπρακτη αναγνώριση των ανησυχιών της.
Το ζήτημα είναι εξαιρετικά επείγον, καθώς η πολωνική Προεδρία της ΕΕ επιδιώκει την έγκριση του νέου Κανονισμού SAFE (Security Action For Europe) στο προσεχές Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων στις 27 Μαΐου. Οι Έλληνες διπλωμάτες έχουν εντολή να καταστήσουν σαφές ότι η Αθήνα επιδιώκει βιώσιμη λύση που θα αποτρέψει αδιέξοδο, επιμένοντας στη διατήρηση του δικαιώματος αρνησικυρίας (veto) σε συμφωνίες που αφορούν τρίτες χώρες.
Η κύρια διαφωνία αφορά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εισαγωγή απόφασης με ειδική πλειοψηφία στις περιπτώσεις συμμετοχής τρίτων χωρών στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Αν αυτή η πρόταση υιοθετηθεί, η Ελλάδα δεν θα έχει πλέον τη δυνατότητα να μπλοκάρει διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες της ΕΕ με εταιρείες χωρών υπό ένταξη – όπως η Τουρκία.
Η περίπτωση της Τουρκίας είναι ιδιαιτέρως προβληματική: δεν μπορεί να υπογράψει συμφωνία συνεργασίας σε θέματα ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ, αφού τέτοιες συμφωνίες προϋποθέτουν ευθυγράμμιση με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (CFSP), στην οποία η Τουρκία ευθυγραμμίζεται μόλις κατά 6%. Συγκριτικά, η Σερβία έχει ποσοστό συμμόρφωσης περίπου 60%. Παράλληλα, οι σχέσεις καλής γειτονίας αποτελούν βασική προϋπόθεση για τέτοια συνεργασία – κάτι που το Κυπριακό ζήτημα αποκλείει de facto στην περίπτωση της Άγκυρας.
Η ελληνική θέση, εν προκειμένω, είναι ξεκάθαρη: πρέπει να διατηρηθεί η ομοφωνία, ακόμα και για κοινοπραξίες που περιλαμβάνουν εταιρείες με τελική ιδιοκτησία εκτός ΕΕ, όπως είναι η Piaggio Aerospace ή η τουρκική Baykar.
Η πιο αυστηρή προϋπόθεση που επιδιώκει να ενσωματωθεί στη νέα ευρωπαϊκή πολιτική – και την οποία υπαινίχθηκε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά τη συνάντησή του με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς στο Βερολίνο – είναι ότι η συνεργασία θα πρέπει να περιορίζεται μόνο με χώρες που ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις αξίες της ΕΕ. Ζητείται να υπάρξει ακριβής και αυστηρός ορισμός του “ομονοούντος κράτους” (like-minded state).
Με το Ηνωμένο Βασίλειο, οι διαπραγματεύσεις για την αμυντική συνεργασία έχουν ολοκληρωθεί επιτυχώς, και σύντομα αναμένεται επίσημη ανακοίνωση. Αντιθέτως, οι συνομιλίες με την Τουρκία αναμένονται μακρές και δύσκολες. Παράλληλα, η Ελλάδα έχει ευθυγραμμιστεί με τη Γαλλία στην πρόταση για μείωση του επιτρεπτού ποσοστού συμμετοχής τρίτων χωρών σε ευρωπαϊκές αμυντικές κοινοπραξίες από το 35% στο 15%, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι παραμένουν εντός της Ένωσης.
Η Τουρκία, εν τω μεταξύ, έχει σημαντικά ενισχύσει την εγχώρια αμυντική της βιομηχανία και επιδιώκει μερίδιο από την ευρωπαϊκή προσπάθεια επανεξοπλισμού, προϋπολογισμού €800 δισ., εντείνοντας έτσι την ανάγκη πολιτικής θωράκισης της ευρωπαϊκής βάσης άμυνας.
Τι είναι ο Κανονισμός SAFE;
Πρόκειται για νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα καθορίσει ποιες χώρες εκτός ΕΕ μπορούν να συμμετέχουν σε αμυντικά προγράμματα και κοινοπραξίες με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η Πολωνική προεδρία της ΕΕ θέλει να τον εγκρίνει στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων στις 27 Μαΐου.Τι φοβάται η Ελλάδα;
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει λήψη αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία για την είσοδο τρίτων χωρών στην ευρωπαϊκή αγορά άμυνας.
➡️ Αν περάσει, η Ελλάδα χάνει το δικαίωμα βέτο και δεν θα μπορεί πλέον να μπλοκάρει εταιρείες από χώρες όπως η Τουρκία.Γιατί η Τουρκία δεν πληροί τα κριτήρια;
- Έχει μόλις 6% ευθυγράμμιση με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ
- Δεν πληροί τον όρο των σχέσεων καλής γειτονίας (λόγω Κύπρου)
- Δεν μπορεί να υπογράψει συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με την ΕΕ
Η θέση της Ελλάδας
Η Αθήνα ζητά:
- Διατήρηση της ομοφωνίας (veto) για κάθε συμμετοχή τρίτης χώρας
- Σαφή και αυστηρό ορισμό του όρου “όμορο κράτος” (like-minded)
- Μείωση του ορίου συμμετοχής τρίτων χωρών σε κοινοπραξίες από 35% σε 15%
Ποια άλλα κράτη στηρίζει η Ελλάδα;
- Η Γαλλία είναι ευθυγραμμισμένη με την Αθήνα
- Η Σερβία, αντίθετα από την Τουρκία, πληροί το 60% των ευθυγραμμίσεων και παραμένει «διαχειρίσιμη»
- Οι συνομιλίες με το Ηνωμένο Βασίλειο ολοκληρώθηκαν, με συμφωνία βασισμένη στην κοινή στρατηγική κουλτούρα
