- Το Ιράν εντείνει τις επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στο Στενό του Ορμούζ, πλήττοντας τρία σκάφη σε μία μέρα, στο πλαίσιο αντιποίνων για την κοινή αμερικανο-ισραηλινή επιχείρηση «Epic Fury».
- Η αποκλεισμός ενός από τα κρισιμότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη θέτει σε άμεσο κίνδυνο την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και επαναδιαμορφώνει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο.
- Το Ιράν αξιοποιεί τον έλεγχο του Στενού ως μέσο στρατηγικής αποτροπής, εξάγοντας παράλληλα το δικό του αργό σε χαμηλότερες τιμές, αποδεικνύοντας την ασύμμετρη στρατιωτική ισχύ του.
- Η παρατεταμένη διακοπή ροής ενέργειας ενδέχεται να οδηγήσει σε συντονισμένες δυτικές απαντήσεις και σε ανακατανομή ενεργειακών διαδρόμων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Καθώς η κοινή αμερικανο-ισραηλινή επιχείρηση «Epic Fury» εισέρχεται στην 12η ημέρα εκτέλεσής της, το Ιράν εντείνει την εκστρατεία του κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ (Strait of Hormuz) και στα περίχωρά του. Σύμφωνα με τον Βρετανικό Οργανισμό Παρακολούθησης Θαλάσσιας Κυκλοφορίας (United Kingdom Maritime Trade Operations — UKMTO), τμήμα του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού, τρία εμπορικά σκάφη επλήγησαν σήμερα σε ξεχωριστά περιστατικά από «άγνωστα βλήματα» (unknown projectiles).
Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο ήταν φορτηγό πλοίο που εκτελούσε πλου βόρεια της Ομάν, το δεύτερο ήταν χύδην φορτηγό (bulk carrier) που επλήγη βόρεια του Ντουμπάι, και το τρίτο ήταν πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων (container vessel) που δέχθηκε πλήγμα πλησίον του Ras al-Khaimah στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπως μετέδωσε η Washington Post.
Από την έναρξη της επιχείρησης «Epic Fury» στις 28 Φεβρουαρίου, ο UKMTO έχει καταγράψει 17 συνολικά περιστατικά που αφορούν πλοία που δραστηριοποιούνται στον Αραβικό Κόλπο, στο Στενό του Ορμούζ και στον Κόλπο του Ομάν — εκ των οποίων 13 αφορούν άμεσες επιθέσεις και 4 κατατάσσονται ως «ύποπτα περιστατικά» (suspicious incidents).
Το Ιράν έχει δηλώσει ρητά ότι οι εν λόγω επιθέσεις αποτελούν οικονομικό όπλο έναντι των ΗΠΑ, του Ισραήλ και των συμμαχικών τους κρατών. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατιωτικού επιτελείου Khatam al-Anbiya, Εμπραχίμ Ζολφαγκάρι (Ebrahim Zolfaqari), διακήρυξε χαρακτηριστικά: «Δεν θα επιτρέψουμε ούτε ένα λίτρο πετρελαίου να φτάσει στις ΗΠΑ, τους Σιωνιστές και τους εταίρους τους. Κάθε σκάφος ή τάνκερ με προορισμό αυτούς θα αποτελεί νόμιμο στόχο.» Παράλληλα, απηύθυνε ρητή προειδοποίηση: «Να είστε έτοιμοι για πετρέλαιο στα 200 δολάρια το βαρέλι, διότι η τιμή εξαρτάται από την περιφερειακή σταθερότητα, την οποία εσείς έχετε αποσταθεροποιήσει.»
Η αστάθεια στις αγορές ενέργειας αντικατοπτρίζεται πλήρως στις τιμές του αργού: το Brent Crude διαπραγματευόταν στα 90 δολάρια το βαρέλι περίπου το πρωί της Τετάρτης (ώρα Ανατολικής Αμερικής), σύμφωνα με το OilPrice.com, έχοντας όμως ανέλθει σε πρόσφατο υψηλό 116 δολαρίων στις 8 Μαρτίου και υποχωρήσει στα 84 δολάρια την προηγούμενη ημέρα — μια εξαιρετικά έντονη μεταβλητότητα (volatility) που αντικατοπτρίζει τον βαθμό ανασφάλειας στις αγορές.
Αξιοσημείωτη γεωπολιτική μετατόπιση συνιστά το γεγονός ότι το Ιράν, παρά τον αποκλεισμό που επιβάλλει σε ξένα πλοία, εξάγει περισσότερο πετρέλαιο μέσω του Στενού του Ορμούζ απ’ ό,τι πριν από την έναρξη του πολέμου, αποδεικνύοντας ότι ουσιαστικά ελέγχει αυτή τη στρατηγική υδάτινη οδό, η οποία έχει κλείσει για τους υπόλοιπους πετρελαιοπαραγωγούς της περιοχής, σύμφωνα με όσα ανέφερε η Wall Street Journal.
Η ενεργειακή κρίση λαμβάνει επίσης διάσταση φυσικού αερίου: η μεγαλύτερη εγκατάσταση υγροποίησης φυσικού αερίου (LNG) στον κόσμο, στο Κατάρ, δεν έχει εξάγει ούτε ένα φορτίο για πέντε συνεχόμενες ημέρες, σύμφωνα με το Bloomberg News — το μεγαλύτερο τέτοιο διάστημα αδράνειας σε δεδομένα που χρονολογούνται από το 2008. Η εγκατάσταση Ras Laffan, η οποία καλύπτει περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής LNG, δεχθηκε ιρανική επίθεση με drone νωρίτερα την περασμένη εβδομάδα, γεγονός που πυροδότησε σημαντική άνοδο στις τιμές αερίου σε Ευρώπη και Ασία.
Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η στρατηγική αξία δύο αγωγών διέλευσης που είχαν κατασκευαστεί ειδικά για να παρακάμπτουν το Στενό του Ορμούζ — ένας στη Σαουδική Αραβία και ένας στα ΗΑΕ. Η Wall Street Journal σημείωσε ότι η παρούσα σύγκρουση ανέδειξε τη στρατηγική τους σημασία, καθώς αποτελούν τους μοναδικούς εναλλακτικούς διαδρόμους εξαγωγής σημαντικών ποσοτήτων πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο στις παγκόσμιες αγορές.
Σε επίπεδο διεθνούς συντονισμού, η Ιαπωνία, η Γερμανία και η Αυστρία ανακοίνωσαν την αποδέσμευση αποθεμάτων από τα στρατηγικά τους αποθέματα πετρελαίου ως απάντηση στις διαταραχές εφοδιασμού, σύμφωνα με την Washington Post. Οι ανακοινώσεις αυτές έγιναν λίγες ώρες πριν από σύνοδο των ηγετών της Ομάδας των 7 (G7) για τη συντονισμένη αποδέσμευση αποθεμάτων σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΔΟΕ / International Energy Agency — IEA). Ο ΔΟΕ ανακοίνωσε την Τετάρτη αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών αργού — τη μεγαλύτερη τέτοια κίνηση στην ιστορία του οργανισμού, σύμφωνα με το CNBC. Δεν έχει οριστεί ακόμη χρονοδιάγραμμα διάθεσης στην αγορά, με τον ΔΟΕ να διευκρινίζει ότι τα αποθέματα θα αποδεσμευτούν «σε χρονοδιάγραμμα κατάλληλο για τις συνθήκες καθενός από τα 32 κράτη-μέλη».
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμη αξιοποιήσει το Στρατηγικό Αποθεματικό Πετρελαίου (Strategic Petroleum Reserve — SPR), ένα δίκτυο αλατωρυχείων στο Τέξας και τη Λουιζιάνα με δυνατότητα αποθήκευσης έως 714 εκατομμυρίων βαρελιών αργού.
Σε διπλωματικό επίπεδο, το Ιράν δεν εφαρμόζει τον αποκλεισμό καθολικά: έχει συμφωνήσει να παρέχει ασφαλή διέλευση σε πλοία της Μπανγκλαντές που μεταφέρουν πετρέλαιο και LNG, ανταποκρινόμενο σε αντίστοιχη αίτηση της κυβέρνησης Ντάκα. Επίσης, ο ναυτιλιακός εμπειρογνώμονας Σαλ Μερκολιάνο (Sal Mercogliano) επισήμανε ότι ορισμένα πλοία προβαίνουν σε χρήση του συστήματος AIS (Automatic Identification System) για να αναγνωριστούν ως κινεζικής ιδιοκτησίας, δεδομένου ότι ο ιρανικός αποκλεισμός δεν αφορά κινεζόκτητα σκάφη.
Τέλος, οι New York Times επισημαίνουν ότι η συνεχιζόμενη ιρανική εκστρατεία — τόσο ναυτικές επιθέσεις όσο και εκτοξεύσεις πυραύλων και drone — αποτελεί ένδειξη σοβαρής υποεκτίμησης της ιρανικής αντίδρασης εκ μέρους της διοίκησης Τραμπ κατά τον σχεδιασμό της επιχείρησης «Epic Fury».
Στρατηγική Αξιολόγηση
Η επιχείρηση «Epic Fury» έχει θέσει σε κίνηση μια αλυσίδα γεωπολιτικών εξελίξεων με σαφώς ασύμμετρα χαρακτηριστικά: το Ιράν αξιοποιεί τον έλεγχο ενός κρίσιμου ενεργειακού κόμβου ως μοχλό πίεσης, ενώ ταυτόχρονα εξάγει το δικό του αργό χωρίς περιορισμούς, διατηρώντας ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τον ΔΟΕ αποτελεί τη μεγαλύτερη παρέμβαση του οργανισμού έως σήμερα, ωστόσο δεν είναι βέβαιο ότι θα επαρκέσει για να σταθεροποιήσει τις αγορές εάν ο αποκλεισμός παραταθεί. Η μη ενεργοποίηση του αμερικανικού SPR — με χωρητικότητα 714 εκατομμυρίων βαρελιών — παραμένει ένα σημαντικό αποθεματικό εργαλείο πολιτικής που δεν έχει ακόμη αξιοποιηθεί. Η στρατηγική αποτροπή εκ μέρους του Ιράν εκδηλώνεται σε πολλαπλά πεδία — ναυτικό, αεροπορικό, ενεργειακό — καθιστώντας δυσχερή έναν ταχύ τερματισμό των εχθροπραξιών. Εάν ο αποκλεισμός του Στενού παραταθεί, αναμένεται περαιτέρω επιτάχυνση της ανακατανομής ενεργειακών ροών μέσω εναλλακτικών διαδρόμων και ενδεχόμενη επέκταση των διπλωματικών εξαιρέσεων — ιδίως προς χώρες που διατηρούν ουδετερότητα ή σχέσεις με την Τεχεράνη. Η περιφερειακή σταθερότητα στον Περσικό Κόλπο παραμένει ευάλωτη, με τον κίνδυνο διεύρυνσης της σύγκρουσης να παραμένει υψηλός.
